WYSOWA (i HUTA WYSOWSKA) - (Wyszowa, Wiszowa - 1581, 1629, Wiszowatka - 1680)
Wieś liczy ok. 750 mieszkańców. Wieś lokowano na prawie niemieckim w 2 połowie XIV wieku, prawdopodobnie z inicjatywy Kazimierza Wielkiego. W roku 1437 wieś wzmiankowana jest jako wołoska, chociaż ostateczna lokacja na prawie wołoskim nastąpiła z inicjatywy rodu Gładyszów herbu Gryf po roku 1520.
W roku 1530 i 1536 w Hańczowej i Wysowej przeprowadzono pobór z 11/2 łana kmiecego (?). Po ponownej lokacji wsi przez Gładyszów, Wysowa leżąca tuż nad granicą przy trakcie węgierskim, była miejscem składowania przez kupców towarów - głównie win węgierskich.
Zgodnie z danymi poboru z roku 1581 z Hańczowej i Wysowej dokonano poboru od 1 zagrodnika z rolą, 2 komorników bez bydła, 12 dworzyszcz wołoskich i tartaku (piły). Wysowa, podobnie jak Hańczowa należały już do Adama Brzeńskiego herbu Prus I.
Rejestr Poborowy woj. krakowskiego z 1629 roku podaje, że wieś Hańczowa i Wysowa są własnością kasztelana oświęcimskiego, a pobór zebrał Janus Holczak (zapewne kniaź wołoski). W wioskach tych było 13 łanów (dworzyszcz), 1 łan sołtysi (dworzyszcze kniazia), 1 młyn z kołem zakupnym, dobra 2 ruskich popów (hańczowskiego i wysowskiego), 1 zagrodnik z rolą i 4 komorników bez bydła.
Rejestr Poborowy z 1680 w zasadzie potwierdza poprzedni stan własnościowy, ubył tylko 1 łan sołtysi i nie ma wzmianki o dobrach popów. Właścicielem tych wsi był Jan Zborowski. Przez cały wiek XVII i XVIII w Wysowej i okolicznych dolinach funkcjonowały małe huty szkła, np. w Hucie Wysowskiej oraz papiernia. W roku 1770 w rejonie Wysowej działały oddziały konfederatów barskich. Kres ich działań położył I rozbiór Polski. Po wkroczeniu Austriaków na te tereny, już w roku 1775 zaczęli oni wykorzystywać miejscowe źródła wód mineralnych do celów leczniczych. Od tego roku datuje się początek uzdrowiska Wysowa.
W latach osiemdziesiątych XIX wieku wieś Wysowa i Huta Wysowska liczyły 103 domy i gospodarstwa oraz 886 mieszkańców. Mieszkający wyłącznie w Hucie Wysowskiej Polacy należeli do parafii w Ropie. W roku 1879 prof. Karol Trochanowski opisał miejscowe źródła i wody mineralne i od tego czasu Wysowa znana jest jako uzdrowisko.
